مکتبی شیرازی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 9 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(وف 916/ 900 ق)، شاعر، متخلص به مكتبى. از خمسه‏سرایان معروف عهد خود بود و پیشه‏ى مكتبدارى داشت و تخلص خود را نیز از همین شغل گرفت. مشهور است كه مكتبش در مسجد جامع شیراز، معروف به مسجد بردى، واقع در محله‏ى قصر الدشت كنونى، قرار داشت، چنان كه مدفن او هم در آنجاست. بنابر اشاراتى كه مكتبى در منظومه‏ى «لیلى و مجنون» آورده، او قبل از به نظم درآوردن اثر خود، سفرى به هندوستان كرد و دربازگشت، از راه خلیخ فارس به عربستان و نجد رفته و در آنجا مرقد لیلى و مجنون را دیده و مصمم شده كه این مثنوى را بسراید و سرانجام آن را در 895 ق، در دو هزار و یكصد و شصت بیت، به پایان رسانده است . وى در «لیلى و مجنون» ممدوح خود را شاه قاسم بن منصور كه از تركمانان آق قوینلو و حاكم فارس بوده نام برده است. این منظومه كه مثنوى متوسطى است چند بار به چاپ سنگى در هندوستان و ایران طبع شد. او در ضمن تصمیم داشت كه مثنویهاى دیگر نظامى را هم تقلید كند و لذا منظومه‏اى بر وزن «مخزن الاسرار» به نظم درآورد. مكتبى غزل‏هایى هم داشت كه برخى از ابیات مشهور آن را تذكره‏نویسان نقل كرده‏اند. وى در علم موسیقى نیز مهارت داشت و سازى غرا مثل قانون ساخت. كتاب «الكلمات العلیة» یا «كلمات علیه‏ى غرا» كه نظم شصت كلمه از كلمات قصار امیرالمؤمنین (ع) مى‏باشد. در «الذریعه» و مجله «یادگار» به وى منتسب شده است. چنان كه در «تاریخ ادبیات در ایران» و در «تاریخ نظم و نثر» این كتاب به مكتبى خراسانى، از شارعان قرن هشتم، نسبت داده شده و در تأیید آمده است كه آن را به نام خواجه نجم‏الدین على مؤید سربدارى (788 -766 ق) در یك هزار و پانصد بیت سروده است. از دیگر آثار وى: «دیوان» شعر.[1] یكى از شعراى بزرگ شیراز در قرن نهم هجرى است. وى مسافرت‏هائى به هندوستان و خراسان كرده، از آثار وى كه به دست آمده: منظومه‏اى بنام لیلى و مجنون كه تقلید از نظامى است، مثنوى دیگرى در حدود 1200 بیت در تفسیر كلمات قصار حضرت على (ع). كتاب دیگرى كه شامل چند داستان است از او به دست آمده و بعضى حدس زده‏اند كه شاید نامش كلمات علیه باشد.